Commentaar op en vragen over het antipestbeleid
van een school voor basisonderwijs

Bob van der Meer

Inleiding

Hieronder mijn commentaar op en vragen over het antipestbeleid van een school voor basisonderwijs. Het beleidsplan werd mij toegestuurd door twee ouderechtparen van eenzelfde groep, waarvan de kinderen werden gepest. Het plan bestaat uit de volgende onderdelen:
- Vaststelling beleid.
- Definitie.
- Uitgangspunten.
- De directe aanpak.
- De regels.
- Stappenplan.
- Adviezen aan ouders van kinderen die pesten.
- Adviezen aan ouders van gepeste kinderen.
- Adviezen aan ouders van meelopers.
- Maatregelen tegen pesten op school.
. Maatregelen voor de school als geheel, voornamelijk pre- ventief.
. Maatregelen in de onderbouw.
. Maatregelen in de middenbouw.
. Maatregelen in de bovenbouw.
. Individuele maatregelen.

Werkwijze

Mijn werkwijze is hierbij als volgt. Eerst wordt een zin uit het beleidsplan van de school dik afgedrukt, waarna - eventueel - mijn commentaar en/of vraag.

Pesten op school
Onderstaande uitgangspunten zijn in de bouwvergadering besproken en in de teamvergadering vastgesteld.

Commentaar
Om een zo breed mogelijk draagvlak te creëren wordt eerst door een daartoe aangestelde werkgroep een conceptbeleidsplan gemaakt, dat, wanneer gereed, ter beoordeling wordt voorgelegd aan alle schoolgeledingen: directie, team, bestuur, Medezeggenschapsraad en Oudervereniging.
Wanneer iedere geleding akkoord is gegaan met het beleidsplan, wordt het uitgevoerd en eens per jaar geëvalueerd. Aan ouders die hun kind bij school aanmelden wordt het schoolbeleid, waaronder het schoolbeleid ten aanzien van psychosociale veiligheid, uitgelegd, waarna de ouders, middels het plaatsen van een handtekening, aangeven akkoord te gaan/zijn met het door de school gevoerde beleid.

Definitie
'Pesten is (psychisch, fysiek of seksueel) systematisch geweld van een leerling of een groep leerlingen ten opzichte van een of meer klasgenoten die niet meer in staat is/zijn zichzelf te verdedigen'.

Commentaar
Het aangrijpingspunt om een school veiliger te maken is, naar mijn opvatting, de structurele aanpak van pesten. Om deze reden is het perfect van de school om hiermee te beginnen.

In het geval van definities, beschrijving van een mogelijke aanpak of bij adviezen, is het echter gebruikelijk de bron te vermelden. De bron in dit geval is: Meer, B. van der (1993). Een vijfsporenaanpak van het zondebokfenomeen op school. Nederlandse Vereniging voor Adolescentenzorg, pp 20-29.

Uitgangspunten

1 Pesten is een probleem van ons allen: leerkrachten, overblijfmedewerkers, ouders en leerlingen (gepeste kinderen, pesters, en zwijgende middengroep).

Commentaar
Pesten is niet alleen een probleem voor leerkrachten, overblijfmedewerkers, ouders en leerlingen, maar ook, naast MR en Oudervereniging, bovenal van het bestuur van de school.
Immers, de Arbeidsomstandigheden(ARBO)-wet stelt in artikel 3, dat iedere werkgever, dus ook een schoolbestuur, maatregelen moet treffen inzake alle mogelijke ongewenste omgangsvormen, waaronder nu ook pesten. En moesten vroeger ouders van gepeste leerlingen aantonen dat hun kind werd gepest, wat vaak moeilijk te bewijzen viel, nu moet het bestuur aantonen dat er geen sprake is (geweest) van pesten. Dit wordt omgekeerde bewijslast genoemd.
Aangezien er objectieve instrumenten voorhanden zijn die op eenvoudige wijze aantonen of er sprake is van pesten, heeft het bestuur een probleem wanneer ouders melden dat hun kind wordt gepest en het geen (adequate) maatregelen heeft getroffen.

2 De school past een preventieve aanpak toe door de behandeling van het onderwerp in de groep en door middel van het vaststellen van regels.

Vragen
Dit is een mooi statement. Echter, op welke wijze, voor wel-ke groepen en door wie wordt het onderwerp in de groep behandeld? Worden leerlingen hierbij ingeschakeld of worden hen de regels meegedeeld? Wordt er zorg voor gedragen dat er blijvend aandacht voor de regels is? Wat gebeurt als een leerling de regels blijft overtreden? Hoe worden de ouders hierbij betrokken? Op welke wijze wordt ervoor gezorgd dat leerlingen niet wordt verweten dat ze 'geklikt' hebben, met andere woorden: hoe wordt het klokkenluidersprobleem aange-pakt?

Commentaar
Stellen dat de school een preventieve aanpak toepast door de behandeling van het onderwerp in de groep en door middel van het vaststellen van regels is een slechte rituele dans.

3 Als pesten toch optreedt, moeten leerkrachten dat kunnen signaleren.

Commentaar
Pesten is in de meeste gevallen een goed bewaard groepsgeheim. Daarnaast heeft onderzoek aangetoond dat leerlingen in de meeste gevallen niet aan hun ouders of leerkracht vertellen dat ze worden gepest.
Als leerkrachten pestgedrag moeten kunnen signaleren, zoals in de uitgangspunten staat, impliceert dit dat ze zijn opgeleid in directe en indirecte signaleringsmogelijkheden.

Vraag
Op welke manier hebben de leerkrachten deze vaardigheden verworven of is het een wens dat ze ooit kunnen signaleren?

4 Als pesten toch optreedt, moeten leerkrachten daar duidelijk stelling tegen nemen.

Commentaar
Als men bij leerkrachten enquêtes afneemt over (de) ongewenste omgangsvormen tussen leerlingen en leerkrachten, is een veel genoemde ongewenste omgangsvorm van leerlingen dat ze steeds minder geneigd zijn door een andere volwassene dan door hun eigen leerkracht gecorrigeerd te willen worden.
Dus wat te doen als een leerkracht of overblijfmedewerker duidelijk stelling neemt tegen pesten en de leerling luistert niet of als de leerling ook niet (meer) luistert naar een andere dan de eigen leerkracht?
Met andere woorden, ik mis hier een concrete uitwerking van de (professionele) hulp die aan die leerlingen wordt gegeven die weigeren te luisteren naar andere volwassenen dan de eigen leerkracht of die leerlingen die voortdurend de regels over het geven van veiligheid aan elkaar overtreden.

5 Wanneer pesten, ondanks alle inspanningen, toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak.

Commentaar
Wat de directe aanpak inhoudt, maakt de school hieronder duidelijk. Het is de door mij ontwikkelde vijfsporenaanpak van pesten. Deze aanpak wordt echter niet toegepast wanneer pesten, ondanks alle inspanningen, toch weer de kop opsteekt, ook wel curatie genoemd. De door mij ontwikkelde vijfsporenaanpak van pesten is preventief van aard en absoluut niet curatief.
Het commentaar bij uitgangspunt nummer 5 van deze school is dat de onderhavige school absoluut niet weet wat ze in haar beleidsplan heeft gezet.

Vraag
De vraag die nu gesteld kan worden is: wat doet de school als pesten, ondanks alle inspanningen, toch weer de kop opsteekt? De directe aanpak wordt door de school namelijk al toegepast.

6 De school beschikt over een contactpersoon die ouders inlicht over een eventueel overleg met de vertrouwenspersoon.

Commentaar
Voor de contactpersoon is in verband met pesten geen enkele rol weggelegd. Als de school een goed beleid heeft, is duidelijk wiens verantwoordelijkheid het is om maatregelen te treffen en is de contactpersoon overbodig (geworden).

7 De school beschikt over een vertrouwenspersoon die door middel van gesprekken probeert het probleem te onderzoeken en die mogelijk de ouders begeleidt bij een procedure bij de landelijke klachtencommissie.

Commentaar
De enige rol van de vertrouwenspersoon op het gebied van pesten is, op verzoek van de klager (de ouders van het ge-peste kind), een klacht in te dienen bij een absoluut onafhankelijke klachtencommissie. De situatie is dan, veelal door het ontbreken van beleid op dit gebied, volledig geëscaleerd.

In mijn beleidsplan heb ik ten aanzien van pesten dan ook geen enkele rol toegekend aan de vertrouwenspersoon of de klachtencommissie en heb ik ook geen klachtenprocedure opgenomen. De enige procedure in het beleidsplan betreft de professionele hulp die wordt gegeven aan notoire pesters.

De directe aanpak

Commentaar
De directe aanpak is de door mij ontwikkelde vijfsporenaanpak van pesten, bestaande uit: het mobiliseren van de zwijgende middengroep; hulp aan de pester; achtergrondinformatie aan leerkrachten; achtergrondinformatie aan ouders en hulp aan het gepeste kind.
In het beleidsplan van de school voor basisonderwijs dat nu becommentarieerd wordt, wordt deze indeling ook gehanteerd, maar wordt er nog een spoor aan toegevoegd: achtergrondinformatie aan overblijfmedewerkers. Omdat zij een/het verlengstuk zijn van de school, had dit nieuwe spoor er niet aan toegevoegd hoeven te worden.
Het had netter geweest als de school ook bij deze indeling een bronvermelding had geplaatst. De bronvermelding is de-zelfde als hierboven genoemd.

De directe aanpak
1 Hulp aan het gepeste kind, in de vorm van adviezen en in sommige gevallen van een sociale vaardigheidstraining.

Commentaar
In dit beleidsplan wordt nog steeds uitgegaan van de aanpak van voor 1988. De 'aanpak' van het pestprobleem bestond toen nog uit het advies aan de gepeste om voor zichzelf op te komen, zich voor een sociale vaardigheidstraining aan te melden, naar een andere klas of een andere school te gaan. En daar liet men het vaak bij. Het slachtoffer kreeg de schuld, de pester werd niet aangepakt/ging vrijuit, de zwijgende middengroep (de rest van de klas) niet gemobiliseerd, leerkrachten onwetend gelaten en ouders niet ingelicht. Mijn volgorde is duidelijk anders. Hierbij speelt de rest van de klas een voorname rol.

Ik mis hier overigens het gegeven dat langdurig gepeste leerlingen zich door hun lichaamstaal 'verraden'. Als de sociale vaardigheidstraining aan deze lichaamstaal geen aandacht besteedt en niet verandert, biedt ook een sovatraining aan de gepeste tot in lengte van dagen geen oplossing.

2 Hulp aan de pester in de vorm van een sociale vaardig-heidstraining of een cursus in het omgaan met agressie (alleen mogelijk vanaf 8 jaar of ouder).

Commentaar
De hulp aan de pester is al in 1994 geformuleerd en sindsdien verbeterd en aangevuld. In deze hulp is een sociale vaardigheidstraining aan pesters een van de laatste activiteiten die aan notoire pesters wordt geadviseerd. Daarvoor vinden veel andere en minder zware activiteiten naar de pester toe plaats. En tot slot bestaan bij mijn weten nog geen sociale vaardigheidstrainingen voor pesters, wel cursussen in het omgaan met agressie. Bovenstaande zin in een protocol staat 'prachtig', maar stelt niets voor.

Vraag
Hoe is het mogelijk dat een school anno 2009 (nog) niet op de hoogte is van het conceptbeleidsplan dat in 1994 door de landelijke organisaties voor ouders in het onderwijs werd uitgebracht, waarin een heel concreet stappenplan is opgenomen ten aanzien van hulp aan pesters?

3 Hulp aan de zwijgende middengroep in de vorm van het mobiliseren van deze groep.

Commentaar
Ik mis hier in de eerste plaats informatie over de subgroepen van de zwijgende middengroep. In de tweede plaats de beantwoording van de vraag door welke activiteiten de zwijgende middengroep gemobiliseerd wordt. In de derde plaats het antwoord op de vraag wat gedaan wordt om de groep als groep verantwoordelijk te maken en te laten blijven voor de psychosociale veiligheid van een ieder in de groep. En tot slot mis ik een oplossing voor het psychologisch mechanisme 'de samenzwering om te zwijgen', de belangrijkste blokkade voor de aanpak en oplossing van het probleem.

4 Hulp aan de leerkracht in de vorm van achtergrondinformatie en ondersteuning over het verschijnsel, zoals signalen, oorzaken, gevolgen en concrete preventieve en curatieve aan-pakmogelijkheden, in de vorm van het verbeteren van het school- en klassenklimaat en het begeleiden van pesters en gepeste.

Commentaar
Ik mis hier een concreet plan om leerkrachten op al deze aspecten te professionaliseren.

5 Hulp aan de ouders in de vorm van achtergrondinformatie en adviezen.

Commentaar
Ik mis hier wederom een uitgewerkt plan om ouders op deze twee onderwerpen te professionaliseren.

6 Hulp aan overblijfmedewerkers in de vorm van achtergrondinformatie en adviezen opdat zij beter kunnen signaleren en begeleiden.

Commentaar
De overblijfmedewerkers zijn een verlengde van de leerkracht, om welke reden ze niet als aparte groep onderscheiden zouden moeten worden en ook niet als aparte groep op andere wijze geprofessionaliseerd zouden moeten worden. Ook hier mis ik overigens een plan om de overblijfmedewerkers op dit onderwerp te professionaliseren.

De regels

In het beleidsplan van de school in kwestie volgen nu 11 regels.

Commentaar
Vijf van deze regels (regel 2, 3, 4, 6 en 9) zijn afkomstig van de regels die de leerkrachten van groepen 1 en 2 van de Openbare Basisschool De Krullevaar in Nieuwegein voor hun leerlingen hadden vastgesteld. Bronvermelding had hier overigens weer op zijn plaats geweest.

Vragen
- Wat zijn de argumenten voor het feit dat deze school de regels voor leerlingen van groepen 1 en 2 van een andere school voor de leerlingen van groepen een tot en met acht van de eigen school als uitgangspunt neemt? Geeft de school daarmee aan dat het niveau van de eigen leerlingen van groe-pen een tot en met acht op hetzelfde niveau staat of blijft als dat van de leerlingen van groepen een en twee van een andere school?
- Is de school op de hoogte van de relatie tussen normen en waarden en regels?
- Wat zijn de argumenten van de school om ook voor de leerlingen groepen 4-8 regels vast te stellen?
- Is de school op de hoogte van de 'antiklik'regel, welke regel voorwaardelijk is om een einde te maken aan 'de samenzwering om te zwijgen'.
- Waarom worden leerlingen niet ingeschakeld bij het maken en controleren van de met elkaar gemaakte regels. Immers, de leerkracht ziet, naar mijn schatting, 90% van wat zich tussen leerlingen afspeelt niet. Als dat zo is, is de inschakeling van alle leerlingen voorwaarde voor succes.

Stappenplan

1 De ouders worden van dit protocol, inclusief de regels in de school, op de hoogte gesteld.

Commentaar
Het enige commentaar is de vraag op welke wijze welke ouders van dit protocol, inclusief de regels, op de hoogte worden gesteld.

Vragen
- Zijn dit alle ouders, nadat het protocol is gemaakt of zijn dat alle ouders die, nadat het beleid dat door iedere geleding is aanvaard, hun kind bij school aanmelden?
- Krijgt iedere ouder een samenvatting van de voornaamste uitgangspunten of het totale beleidsplan?

2 Team, ouderraad, medezeggenschapsraad, overblijfcommissie en bestuur worden op de hoogte gesteld van dit pestprotocol.

Commentaar
Voor optimale commitment is het niet adviseerbaar alle geledingen op de hoogte te stellen van het antipestbeleid, maar hen vanaf het eerste begin bij (de totstandkoming van) het beleid te betrekken. Hierbij wordt overigens geen toestemming van de onderscheiden doelgroepen gevraagd, maar wel op- en aanmerkingen, die gestoeld zijn op argumenten.
Wanneer het beleid is vastgesteld, worden de ouders van nieuwe leerlingen wel op de hoogte gesteld van het door alle schoolgeledingen aanvaarde beleid en wordt hen gevraagd, middels het plaatsen van een handtekening onder een verkorte versie van het plan, akkoord te gaan met het beleid.

3 Kinderen worden op de hoogte gesteld van dit protocol.

Commentaar
Dit is niet alleen een overbodige zin, maar ook een zinloze activiteit.

Vraag
Hoe denkt men nu leerlingen op de hoogte te stellen van de definitie van pesten; de uitgangspunten; de directe aanpak; de regels; het stappenplan; de adviezen aan alle ouders en de maatregelen voor alle groepen?
Het enige wat leerlingen moeten weten is dat de school veiligheid van een ieder binnen school heel belangrijk vindt; pesten niet wordt getolereerd; voor de leerlingen van groepen 1-3 door de leerkrachten omgangsregels zijn vastgesteld en dat de leerlingen van groepen 4-8 dit samen doen; je niet klikt als je aan elkaar, de leerkracht of ouder, vertelt dat er toch wordt gepest en dat degene, die ondanks alles blijft pesten of buitensluiten, een probleem heeft.

4 Alle betrokkenen zetten hun handtekening onder dit protocol.

Commentaar
Wie bedenken toch dit soort zinloze activiteiten?
De school in kwestie heeft nog niet concreets bedacht, laat staan opgeschreven, terwijl wel elke geleding wordt verondersteld een handtekening te plaatsen onder een beleidsplan zonder enige inhoud. Het is ook hier weer vorm, zonder enige inhoud.
Hier gebeurt hetzelfde als in 1994. Toen startten de landelijke organisaties voor ouders in het onderwijs (LOBO, NKO, Ouders en Coo, VOO) de landelijke actie tegen pesten, met als titel 'Pesten, over en uit'. Om deze actie te doen slagen brachten ze vier peoducten naar buiten; een brochure met een concrete uitwerking van mijn vijfsporenaanpak; een aantal adviezen voor ouderverenigingen om het onderwerp op de agenda te zetten en het Nationaal Onderwijsprotocol tegen Pesten, een pagina met een aantal uitgangspunten en voornemens om het probleem structureel aan te pakken.
Wat deden nu niet alleen veel scholen, maar ook wethouders van onderwijs? Terwijl er niets binnen de scholen veranderde, werd genoemd Onderwijsprotocol met veel tamtam door alle schoolgeledingen ondertekend, in een mooi lijstje op een zichtbare plaats op school gehangen, waarna men het probleem liet voor wat het was en kinderen en ouders in de waan liet dat het probleem was opgelost. Tamelijk onethisch.

5 Alle kinderen van de bovenbouw bespreken jaarlijks het pestprotocol en zetten hun handtekeningen onder de afspraken.

Commentaar
We hebben het in het geval van pesten over normen en waarden. De waarde is in dit geval veiligheid, volgens de behoeftetheorie van Maslov de tweede behoefte van kinderen en volwassenen. En de norm is dan dat bepaald, met elkaar afgesproken, gedrag, niet kan.

Vraag
Als dat opgaat kan de volgende vraag worden gesteld. Ze luidt als volgt. Wie bedenkt nu voor normen en waarden de volgende activiteit: alle kinderen van de bovenbouw bespreken jaarlijks de normen en waarden, volgens welke zij zouden moeten leven, en zetten hun handtekeningen onder de afspraken?
In het normale leven zouden we een pedagoog die deze stelregel hanteert opsluiten of verbieden zijn of haar beroep uit te oefenen. In het onderwijs lezen we met vochtige ogen een dergelijke tekst en vinden het prachtig.

Adviezen
- Aan ouders van kinderen die pesten
- Adviezen aan ouders van gepeste kinderen
- Adviezen aan ouders van meelopers

Commentaar
Een bronvermelding is ook nu weer op zijn plaats. Het is: Meer, B. van der (1991). Pesten op school: wat ouders kunnen doen. Nijmegen: Berkhout BV.

Deze adviezen hebben in het verleden hun dienst gehad, maar zijn nu niet meer zo zinvol.
Beter zou het zijn als de school hier informatie had gegeven over signalen waarop ouders zouden kunnen letten; de manier waarop ze het onderwerp pesten kunnen aankaarten bij hun kinderen; de door hen toe te passen werkwijze wanneer hun kind vertelt dat het wordt gepest, maar direct ook vraagt het niet aan de leerkracht te vertellen.

Vraag
De vraag die men kan stellen is: wat voor nut hebben adviezen aan ouders in een beleidsplan van de school om pesten aan te pakken? Ze zouden in een bijlage van het beleidsplan kunnen worden opgenomen of in het blad van de ouders, maar niet in een beleidsplan. In een dergelijk plan wordt beleid opgenomen en staan geen adviezen. In het onderhavige beleidsplan is geen beleid opgenomen, maar staan wel adviezen, de omgekeerde wereld.

Maatregelen tegen pesten op school

Maatregelen voor de school als geheel, voornamelijk preventief:
- Als school duidelijk achter dit plan gaan staan en achter het slachtoffer gaan staan.

Commentaar
Achter welk plan gaat de school duidelijk staan en wat bedoelt de school met: achter het slachtoffer gaan staan?
De eerste activiteit binnen de zogenaamde directe aanpak van de school is niet de zwijgende middengroep mobiliseren of, tweede activiteit: de pester aanpakken, maar hulp aan het gepeste kind, in de vorm van adviezen en in sommige gevallen van een sociale vaardigheidstraining.
De school spreekt zichzelf dus tegen. Het staat niet achter het slachtoffer, maar geeft direct en indirect het slachtoffer de schuld voor het feit dat het wordt gepest. Immers, als eerste activiteit die de school heeft bedacht om pesten aan te pakken, krijgt het gepeste kind van de school hulp in de vorm van adviezen en in sommige gevallen hulp van een sociale vaardigheidstraining.

- De boodschap is: wij zijn tegen pesten. Verwoorden van deze afspraken in de schoolgids en bij binnenkomst nieuwe leerlingen en ouders een pestprotocol uitdelen.

Commentaar
De boodschap: wij zijn tegen pesten, is een goede boodschap. Deze boodschap dient echter niet in de Schoolgids te worden opgenomen, maar moet heel concreet worden uitgevoerd. De enige concrete activiteiten echter die de school in kwestie uitvoert is aan nieuwe leerlingen en hun ouders bij binnen-komst een pestprotocol uitdelen, met alle kinderen van de bovenbouw jaarlijks het pestprotocol bespreken en hun handtekeningen onder de afspraken laten zetten.
En dan maar geloven dat dat helpt.

- Leerkrachten bij aanstelling informeren over te nemen maatregelen.

Vraag
Over welke te nemen maatregelen worden nieuwe leerkrachten geïnformeerd?

- Pestprotocol duidelijk maken naar ouders en kinderen.

Vraag
Welke pestprotocol wordt op welke manier naar ouders en kinderen duidelijk gemaakt?

- Openstaan voor klachten, ook al lijken ze ongegrond.

Vragen
Openstaan voor klachten van wie, van ouders van gepeste kinderen, ook al lijken deze klachten ongegrond? Op welke manier onderzoekt de school of klachten van ouders al dan niet gegrond zijn? Over welke directe en indirecte signaleringsmogelijkheden beschikt de school en wat doet de school, als blijkt dat de klacht gegrond is, naar de pester en/of zijn ouders toe?

- Leerkrachten beter leren signaleren.

Vraag
Dit is een professionaliseringsactiviteit. Vraag is dan op welke wijze en wanneer de leerkrachten wordt geleerd beter te leren signaleren.

- Sociale lessen in de groepen.

Vragen
Ook dit is een professionaliseringsactiviteit. Vraag is dan op welke wijze en wanneer de leerkrachten worden geprofessionaliseerd in het geven van sociale lessen in de groepen? Wat zijn trouwens de argumenten voor de noodzaak van het geven van sociale lessen in de groepen? Over welke sociale lessen hebben we het dan? Is er trouwens onderzoek gedaan naar het effect van de te geven sociale lessen?

- Lessen in normen en waarden.

Vragen
Ook dit is een professionaliseringsactiviteit. Vraag is dan op welke wijze en wanneer de leerkrachten worden geprofessionaliseerd in lessen in normen en waarden? Wat zijn de argumenten voor de noodzaak van het geven van lessen in normen en waarden? Over welke en wat voor soort lessen hebben we het dan? Is er trouwens onderzoek gedaan naar het effect van de te geven lessen in normen en waarden? Als de waarde veiligheid is en de norm dat bepaalde, met elkaar afgesproken, gedragingen niet meer kunnen, is het dan nog noodzakelijk om aparte normen- en waardenlessen aan leerlingen te geven?
Waarom worden dit soort activiteiten opgeschreven? Is dit voor de sier, is dit om een bepaalde mogelijkheid vast te leggen en eens wellicht uit te voeren?

- Een regel per week uitwerken op het bord.

Commentaar
Dit is een zinloze activiteit. Het zou hetzelfde zijn als je in het verkeer elke week een regel centraal stelt en bekeuringen geeft voor de overtreding van slechts deze regel. Of als de katholieke kerk elke week een andere regel uit de tien geboden centraal zou stellen. Zeer verwarrend en ook onjuist.
Het essentiële kenmerk van moreel gedrag namelijk is: de neiging een systeem van regels te aanvaarden en te volgen die gewoonlijk interpersoonlijk gedrag reguleren. Het gaat bij moreel gedrag dus niet om individuele regels, maar om een set of systeem van omgangsregels.

- Pestcontract in de bovenbouw laten ondertekenen.

Commentaar
Pesten heeft, zoals reeds eerder gezegd, alles te maken met normen en waarden. Om deze reden moet al vanaf groep 1 hiermee begonnen worden en niet slechts in de bovenbouw. Ook aan deze leerlingen wordt gevraagd hun 'handtekening' (poppetje, naam of kruisje) onder de regels te zetten.
Overigens wordt al jaren het advies gegeven met het onderwerp pesten te starten en zo snel mogelijk over te gaan op ongewenste en later gewenste omgangsvormen.

- Leerkrachten uiten zich positief ten opzichte van leerlingen.

Vragen
Wat is de zin van deze maatregel ter voorkoming van pesten tussen leerlingen onderling? Hoe komt het team erachter dat een of meerdere leerkrachten zich negatief ten opzichte van leerlingen uiten? Wat zijn dan de consequenties voor deze leerkracht? De antwoorden op dit soort vragen zouden niet hier, maar in een professionaliseringstraject, moeten worden beantwoord. En dit traject wordt niet gegeven.

- Kinderen leren om te gaan met verliezen.

Vragen
Wat is de zin van deze maatregel ter voorkoming van pesten? Wat zijn de gevolgen voor leerlingen die voortdurend verliezen, namelijk die leerlingen die stelselmatig door zijn of haar klasgenoten worden verworpen of buitengesloten? Hoe wordt dit tegengegaan? Moeten we ook deze leerlingen leren om met hun dagelijkse verlies om te gaan?

- Een kind, als dat nodig is, een tweede start te geven bij een andere leerkracht. Erkennen dat je bij een kind niet de juiste aanpak weet te vinden.

Commentaar
Dit is een volkomen onbegrijpelijke maatregel te voorkoming van pesten voor de school als geheel.

- Regelmatig evalueren van deze aanpak.

Commentaar en vraag
Eindelijk een zinnige opmerking. Het probleem ten aanzien van de zinsnede 'deze aanpak' is echter de vraag: welke aanpak wordt hier nu bedoeld? Het is geen aanpak. Het zijn losse flodders en dan ook nog in veel gevallen slechte losse flodders.

- Nabespreken van gedrag tijdens een uitje, leren complimenteren.

Vragen
Welk gedrag tijdens welk uitje moet door de leerkracht met een leerling, met een groep leerlingen of de hele klas worden nabesproken? Wat is de relatie tussen het nabespreken van gedrag tijdens een uitje en leren complimenteren? Wat is de relatie tussen het bespreken van gedrag tijdens een
uitje, leren complimenteren en preventie van pestgedrag op school?

- Doorlopende lijn die levend wordt gehouden, bijvoorbeeld middels posters.

Vragen
Wat wordt bedoeld met de zin: doorlopende lijn levend houden? Wat is de doorlopende lijn? Hoe doet de school dat in de praktijk met behulp van welke concrete activiteiten? Zijn posters hierbij de doorlopende lijn? Welke posters zijn dit? Wat is het effect van het ophangen van posters in het alge-meen en van pestposters in het bijzonder?

- Kinderen inzetten als pleinwacht.

Vragen
Welke leerlingen worden hierbij ingezet? Over welke vaardigheden dienen zij te beschikken? Hoe worden ze opgeleid? Hoe zijn ze te herkennen? Als kinderen op sommige scholen al niet luisteren naar volwassenen, waarom zouden ze dan wel luisteren naar een medeleerling? Zou het niet beter zijn om alle leerlingen verantwoordelijk te maken voor elkaars psychosociale veiligheid?

- Hulpjuf voor de gang.

Commentaar
Geen commentaar.

- Commissie schoolraad instellen.

Commentaar
Ik heb geen idee wat hiermee wordt bedoeld.

Tot slot

Het document geeft tot slot een overzicht van concrete maatregelen voor onder-, midden- en bovenbouw.
Mijn commentaar op deze maatregelen zijn dezelfde als voor de door de school genoemde maatregelen voor de school als geheel, bedoeld als preventie. Het is een opsomming van individuele activiteiten, zonder enige samenhang.

Eindoordeel

Het beleidsplan van deze school is een opsomming van individuele en soms heel slechte activiteiten, zonder enige samenhang. Het zal pestproblemen niet voorkomen en, als het probleem zijn kop opsteekt, ook niet adequaat oplossen. Logisch dat de ouders van de twee gepeste leerlingen hun kinderen uiteindelijk van deze school hebben genomen.

c Bob van der Meer, 2009
Psycholoog
E2V2, Rosmalen
Voor contactgegevens: www.bobvandermeer.info